عباس قديانى
365
فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )
زندگى را بدرود گفت . سلطان اويس نيز در جمادى الاول سال 776 ه . ق . چشم از جهان فرو بست و پسرش سلطان حسن قائم مقام شد . وى نيز بعد از چند ماه به دست برادر خود سلطان احمد كشته شد و مقارن همين زمان بود كه امير تيمور گوركانى به ايران حمله كرد و جميع ممالك عراق و آذربايجان و فارس را تسخير خود ساخت . خواجه على مؤيد دولتشاه سمرقندى خواجه على را اصيلزادهاى از خواجگان سبزوار مىداند كه از روزگار خواجه مسعود يكى از سران سربهداران بود و اهم امور مملكتى با مشورت او به سامان مىرسيد . وى انديشهء رسيدن به قدرت را در سر مىپرورانيد و در انتظار فرصت مناسب بود تا اينكه با سياست حمايت از درويشان وارد صحنه شد و به حمايت آنان رقيب خود پهلوان حسن را از ميان برد . چون بر مسند قدرت تمكين يافت براى خودكامگى خود سياستى را پيش گرفت كه هرچند سبب طولانى شدن ( 18 سال ) حكومت او شد ، دولت سربهدارى را به انقراض كشانيد . خواجه عماد الدين محمود كرمانى وزير اخى جوق كه وى به يارى جمعى از اميران ملك اشرف چوپانى بر آذربايجان استيلا يافت . خواجه غياث الدين محمد فرزند خواجه رشيد الدين فضل الله همدانى وزير معروف عصر مغول كه مردى فاضل و دانشمند بود به علت سلامت نفس و فصاحت بيان مورد توجه عموم واقع شده بود . بعد از مدتى به پاداش خدمات پدرش از طرف سلطان ابو سعيد به مقام وزارت نايل گرديد و از اعيان خراسان خواجه علاء الدين محمد را با او در امر وزارت شريك كردند ولى پس از چندين ماه خواجه علاء الدين محمد به مقام استيفاء منصوب گرديد و خواجه غياث الدين با استقلال تمام به كار وزارت مشغول شد . ولى پس از چندى مورد حسد و بغض اميران دربار سلطان ابو سعيد قرار گرفت و پس از مرگ ابو سعيد در سال 736 ه . ق . آتش اختلاف و نفاق در بين شاهزادگان و اميران مغول درگرفت و جنگى بين سپاه ارپا خان و امير على پادشاه دايى ابو سعيد درگرفت . پيروزى نصيب امير على پاشا شد و لشكريان ارپا خان شكست خوردند . خواجه غياث الدين وزير نيز كه جزو سپاهيان ارپا خان بود دستگير شد و در سال 736 ه . ق . به قتل رسيد . خواجه مرجان شهرت امين الدين مرجان ، متوفى 774 ه . ق . ، از امراى معروف سلطان اويس جلاير ، پسر عبد الرحمان رومى . پدر وى از بندگان الجايتو بود ، و خود وى از جانب سلطان اويس ، والى بغداد شد ، و مدرسهاى جهت دو فرقهء حنفى و شافعى بنا كرد ، و نيز جامع مرجان را با بيمارستانى در آنجا بنا نمود . خواجه نجيب الدين وزير سلطان اويس از ايلخانان مغول . خواجه نظام الملك ابو على حسن بن على وزير آلب ارسلان و ملكشاه سلجوقى صاحب كتاب سياستنامه يا سير الملوك كه در سال 484 ه . ق . تأليف كرده است . اين كتاب حاوى اطلاعات مفيدى راجع به مزدك و خرمدينان مىباشد .